Татар исемнәре һәм аларның мәгънәләре
Татар халкы элек-электән яңа туган сабыйга исем кушуга зур җаваплылык белән караган. Матур эчтәлекле, аһәңле, җиңел һәм анык әйтелешле исемнәр бирергә тырышкан. Исемнең җисеменә туры килүен теләгән һәм тәэмин иткән. Балага исем кушу – бик җаваплы зур һәм мөһим вакыйга. Менә шуңа кытай халык мәкалендә хаклы рәвештә: «Начар язмыш белән туу куркыныч түгел әле ул, ә менә начар исем алу – коточкыч», - диелә.
Дөньяга яңа туган сабыйга исем сайлаганда һәм кушканда, баланың матур, чибәр, якты-нурлы йөзле һәм якты күңелле булуын теләүне мотив итеп алып, аны чибәрлек-матурлыкны, пакьлек-сафлыкны, яктылык-матурлыкны белдерүче сүзләргә (антрополексемаларга) нигезләнеп ясалган исемнәр аша чагылдырганнар. Болгар-татарларда бу функцияне төрки чыгышлы күрекле, күркәм, чибәр, матур, сылу, гүзәл, чута («нур», «якты»), балкыш, ямь антрополексемалары; фарсы чыгышлы раушан («нурлы», «якты», «яктыртучы»), фруз ~ фруза («яктыртучы, нурландыручы, балкытучы»), зифа һ. б. исем компонентлары башкарганнар.
Болгар-татарларда сылу («гүзәл, матур, зифа») сүзе элек-электән хатын-кыз исеме (Сылу) булып йөргән һәм кушма төзелешле ир-ат һәм хатын-кыз исемнәре ясаучы исем компоненты булып кулланылган: Сылубай, Сылубәк, Сылухан ир-ат исемнәре; Айсылу, Сылугөл, Гөлсылу, Байсылу, Миңсылу, Таңсылу, Шәмсесылу (Щәмсылу), Сылуназ, Сылуниса, Сылуҗиһан һ. б. хатын-кыз исемнәре.
Урта гасырларда (X–XVII йөзләрдә) тарихи антропонимиконыбызны тәшкил иткән байтак кына кеше исемнәрен (башлыча болгар-татар исемнәрен) күрше фин-угыр халыклары (удмуртлар, марилар, мордвалар), славяннар (руслар, украиннар, белоруслар һ.б.) кулланышка алганнар. Төрки телләрнең күбесенең, шул исәптән татар теленең дә, башлыча Ислам дине йогынтысында гарәп исемнәре белән тулылануына урта гасырларда фарсы теле шактый нык булышлык-арадашлык иткән. Болгар дәүләтенең Урта Азия, Иран һәм башка Шәрык илләре белән борынгы заманнардан ук башланган дәвамлы сәүдә һәм культура багланышлары аркылы болгар-татар теленә, ә соңыннан исә, Алтын Урдада һәм Казан ханлыгы чорларында, татар теленә байтак кына фарсы сүзләре һәм кеше исемнәре (мәсәлән, Бану, Бәһрам, Гәүһәр, Гәүһәршат, Гөлзадә, Гөлнара, Гөлсинә, Гөлзифа, Гөлназ, Гөлшат, Гөлҗиһан, Гөлчирә, Диләрә, Дилә, Дилназ, Диләфруз, Дираз, Лалә, Маһи, Маһия, Наһар, Нияз, Пакизә, Раушан-Раушания, Рушат, Рәния, Рөстәм, Сәрвәр, Фәрһад, Фәйрүз-Фәйрүзә, Фирәзә, Хуҗи-Хуҗия, Шаһбаз, Шаһигардан, Шаһимәрдан, Әсфәндияр, Җиһангир, Җиһанша, Һәнүз, Һәнүзә һ.б.) кергән.
Татар исемнәре хәзинәсендә меңнән артык ел дәвамында саф төрки-татар исем компонентлары белән гарәп һәм фарсы телләреннән кергән исем компонентлары үзара кушылу аркасында кушма исемнәр барлыкка килгән. Әйтик, Айназар, Акназар, Илморат, Ишморат, Колгали, Колсәет, Колшәриф, Коләхмәт, Миңлегаян, Галимбәк, Гайшәбикә, Дәүләтбай, Дәүләткилде, Муллагол, Рахманкол, Мөхәммәтхан, Ханмөхәммәт, Нурсылу, Әсмабикә, Әмирхан, Әхмәтхан, Әхмәтҗан, Айгөл, Айназ, Илназ, Акхуҗа, Бикморза, Илморза, Ишморза, Иркәбану, Шаһнияз, Ишнияз, Миңлегөл, Гөлбикә, Гөлүсә, Дилүс, Маһисылу, Маһикамал, Маһибәдәр, Маһинур, Гаделҗан, Галимҗан, Закирҗан, Зәкиябану, Камербану, Нурзадә, Фаягөл, Хәсәнша, Бибинур, Бибиҗамал, Былбылниса, Ниязгали, Таҗетдин, Ширгали, Шәмсеҗиһан һ. б. исемнәр әнә шул юл белән ясалганнар.
Төрки телләрдәге ике компонентлы кушма төзелешле исемнәр модель-системасы кеше исемнәрен чиксез төрлеләндерергә мөмкинлек бирә һәм шәхесне хөрмәтләп, олылап, сурәтләп-тасвирлап әйтү-атау формаларын барлыкка китерә. Чагыштырыгыз: Сылу: Айсылу, Миңсылу, Нурсылу, Таңсылу, Байсылу, Сылубикә, Сылугөл, Сылуназ, Сылуниса, Сылуҗиһан; Әхмәт: Вәлиәхмәт, Галиәхмәт, Миңлеәхмәт, Нуриәхмәт, Зыяәхмәт, Саниәхмәт, Шаһиәхмәт, Әхмәтгәрәй, Әхмәтзакир, Әхмәтвафа, Әхмәтсафа, Әхмәтҗан, Әхмәтһади, Сәхипҗамал, Гарифҗан һ.б. Хәзерге яшь буынга мондый тасвирый сурәтле күркәм исемнәребезне кушмыйбыз диярлек...
Исламның Аллаһыны олылауга багышланган, илаһи сыйфатларын, атрибутларын белдерүче эпитетлардан гыйбарәт исемнәр бар. Мәсәлән, Азамат («бөек, шөһрәт, дан»), Басыйр («барсын да күреп торучы»), Барый («бар итүче, яратучы, тудыручы, иҗат итүче»), Вахит («бердәнбер»), Ваһап («тереклек бирүче, гомер бүләк итүче»), Вәли («хакимлек итүче һәм яхшы бәндәләрнең дусты»), Газиз («кодрәтле, көчле; кадерле»), Газим («бөек, югары дәрәҗәле»), Гали («һәрнәрсәдән өстен һәм бөек»), Гаффар («гөнаһ-хаталарны гафу итүче, кичерүче, ярлыкаучы»), Даян («кылган эшләренә күрә җәзасын бирүче»), Заһир («күренекле»), Кави («көчле, куәтле, киң кодрәтле»), Кадыйр («кодрәтле, һәрнәрсәгә көче җитүче»), Касыйм («бүлеп бирүче, өлеш чыгаручы»), Каюм («бер дә үзгәрмәүчән, тотрыклы»), Кәбир («олы, бөек»), Кәрам («юмарт, киң күңелле»), Кәрим («юмарт, рәхимле»), Латыйф («шәфкатьле, игелекле, мөлаем»), Моталлип («җавапка тартучы»), Мәннан («чиксез рәхимле, нигъмәт бирүче»), Мәннаф («өстен, иң югары»), Мәҗит («данлы, мактаулы, вөҗданлы зат»), Насыйр (ярдәм бирүче, яклаучы»), Рахман («рәхимле, шәфкатьле, миһербанлы»), Рәхим («мәрхәмәтле, рәхимле, аяучан»), Рәззак («ризык бирүче, туендыручы”)), Рәкыйп («барын да күреп торучы»), Сабир («түзем, сабыр»), Самат («мәңге яшәүче»), Саттар («гафу итүче, кичерүче»), Сафи («саф, чын»), Сөббух («олы, данлы, мактаулы), Сөбхан ("дан, мактау»), Фәттах («ачучы»), Хак («барлыгына шик булмаган, чын зат»), Халикъ («яратучы, бар кылучы»), Харис («саклаучы, яклаучы»), Хәер («изгелек кылучы»), Шәкүр («шөкер итүче»), Җәббар («зур көч-куәт иясе», «кодрәтле»), Җәлил («олылык хуҗасы»), Җәмил («күркәм, матур, чибәр»), Һади («туры юл күрсәтүче»), Әхәт («бер генә, тиңдәше юк») һ. б.
Татарларда, XX гасырның 80 нче елларыннан башлап, кыз балаларга: Айсылу, Айгөл, Айназ, Алия, Галия, Гөлүсә, Гөлназ, Гөлйөзем, Гөлшат, Гөлзадә, Гөлнара, Гөлчәчәк, Гүзәл, Илсөяр, Иркә, Иркәгөл, Ләйсән, Лилия, Нурия, Зөлфия, Әлфия, Гөлфия, Таңсылу, Гөлсинә, Нурзадә, Фәния, Фәнзилә, Фәнзия, Ләйлә, Чулпан, Лалә, Сөмбел, Миләүшә, Фәридә, ир балаларга: Айнур, Айбулат, Айдар, Айрат, Булат, Нурбулат, Ирбулат, Алмаз, Ирек, Азат, Илгизәр, Илдар, Илшат, Илнур, Илсур, Илфат, Рөстәм, Фәнзил, Фәнис, Фәннур, Фәрит, Нуршат, Нурлан, Равил һ. б. кебек исемнәр кушу аерата ешайды, активлашты. Боларның күбесе – зәвыклы, җыйнак-җиңел әйтелешкә, матур мәгънәгә ия, заманча милли исемнәр. Әмма шәһәр һәм авылларыбызда бертөрле исемнәребезнең артык күбәеп-ишәеп китүе коллективта аралашу, шәхесләрне атау, аларга эндәшү процессында кыенлыклар китереп чыгара. Исем үзенең төп функциясен – шәхесне аерып, аныклап, индивидуальләштереп-конкретлаштырып атау-номинацияләү функциясен тиешенчә башкара алмый.
Татар теле – бөтендөнья күләмендә кеше исемнәренә иң бай, кеше исемнәре хәзинәсе иң мул булган телләрнең берсе. Татар исемнәре сүзлеге авторы Г.Ф. Саттаров кеше исеме турында болай ди: "Кеше исеме – шәхес турында вакыт чикләрен белми торган тарих хәбәрчесе, аның мәңгелек үлемсез ядкаре, хатирәсе”.
Исемнәребез мәгънәле, күркәм булсын!
Исемнәребез мәгънәле, күркәм булсын!
Ир-атлар өчен:
А
АбдуллаАллаһ колы
Азаматрыцарь, баһадир, герой, кыюлык
АзаматуллаАлланың батыр, кыю бәндәсе
Азатирек, ирекле, хөр
Айбарсай+барс
Айбулатай+булат
Айгалиай кебек бөек, югары
Айдарайлы, ай сыйфатлы
АйзадәАй кебек бала
Айзатай+зат. Ай кебек күркәм
Айнурай+нур. Ай нуры
АйратАлтайда яшәүче ойрат халкының элекеге антонимы (хайрат - кадерле, сөекле)
Акбулатак+булат
Алмазасылташ
Ансарярдәмчеләр, яраннар, тарафдарлар, юлдашлар
Арсланарыслан
Асланарыслан
Асманкүк, күк йөзе
Асылбик яхшы, кыйммәтле, күркәм, матур, асыл затлы
Аязболытсыз, кояшлы көн, зирәк, ачык хәтерле, зиһенле
Ә
Әбрартәкъва кеше
ӘбүгалиГали атасы
Әбүзәркырмыска атасы, атаклы сахәбә исеме
Әбуләесарыслан атасы
Әбьязак төстә
Әгъдәлиң гадел
Әгърафтанылган, күбрәк белүче
Әдибәдәпле
Әдһәмкара кеше
Әзкарзекер итүче
Әзһәрак, якты йөзле, нурлы
Әйсәрҗиңел
Әксәмтук
Әлбабакыллы
Әлзәмбик кирәк
Әминимин, ышанычлы
Әмирбоеручы, әмер бирүче башлык
Әнвәрбик нурлы
Әнгамиң нигъмәтле
Әндәрбик сирәк
Әнәсачык йөзле, шат
Әнзафбик пакь
Әһлигаиләле
Әнсарярдәм итүче
Әсгарбик кечкенә
Әсгатьбик бәхетле
Әсәдарыслан
Әсәлбал
Әсләфәүвәлгеләр
Әсләхбик төзек, бик яхшы
Әсфәндиярборынгы Иран эпосы каһарманы
Әсфәрсары
Әтфаляшь балалар
Әфзалиң яхшы
Әфкәрфикерләүче
Әфсәхоста телле, матур сөйләүчән
Әфтәхачучы, җиңүче
Әхмәдимактаулы
Әхмәтмактаулы
Әхсәнкүркәмрәк
Әхтәмхөкем итүче
Әхъяряхшырак
Әһвәнйомшаграк, басынкырак
Әшрәфхөрмәткә лаек
Әюбтәүбә итүче. Пәйгамбәр исеме
Б
Бабаханөлкән хан
Байбәкбай, мал-мөлкәтле бәк
Бакириртә, тиз өлгерүче
Басыйрүткер күзле, күңел күзе белән күрүче, зирәк
Батырбаһадир
Баязидөстен булучы
Баһирачык, якты, нурлы, матур, асыл, гүзәл
Бәдгыйтиңсез гүзәл
Бәдилалмаш
Бәдретдиндиннең тулган ае
Бәдритулы ай кебек, иртә, иртәнге вакыт, иртәчел
Бәкердөя баласы, яшь, саф
Бәкириртә җитлеккән, тиз үскән
Бәкрдөя баласы, яшь дөя
Бәһиматур, гүзәл
Бәхтиярбәхетле, бәхет белән дус, бәхетле яр
Бәширшатлыклы хәбәр китерүче
Бәянтелне яхшы белү, ачык билге, дәлил
Билалсәламәтләндерүче, бай-таза итүче, төзәтүче
Борһандәлил, хакыйкать, дөреслек, исбатлаучы
Булатгарәп телендә булат сүзе «яхшы корыч» дигән мәгънә белдерә
В
Вәгыйзьвәгазьләүче, әхлак өйрәтүче, үгетләүче
Ваҗибтиеш, кирәкле
Вазыйхачык, анык
Ваизвәгазьләүче, үгет-нәсихәт бирүче, оратор
Вакыйфхәбәрдар, белемле, акыллы, аңлаучы, белүче, эшнең төбенә төшенүче
Варисмирас алучы
Васигькиң, иркен, киң күңелле
Васыйлтеләккә ирешүче, кавышучы, кушылучы, дуслаштыручы
Вафатугьрылык, вәгъдәне үтәү
Вафисүзендә торучы, тугъры, тотнаклы
Вафиркиң күңелле
Вәгизвәгазь сөйли
Вәдүтяратучы, сөеп яратып торучы
Вәзигъҗайлаучы, көйләүче, төзәтүче
Вәзирминистр, вәзир
Вәкилвәкәләтле, ышанып эш тапшырылган ярдәмче
Вәккастунаучы яки тозак
Вәлиия, хуҗа, яклаучы, туган, кардәш, әүлия, изге
Вәлидир бала, нәсел, токым
Вәлимкунак, күңелле мәҗлес, туй
ВәлиуллаАллаһының дусты
Вәракяфрак
Вәсилаерылмас дус, көтә белүче
Вәсимбик чибәр, сөйкемле, гүзәл
Вәсыйлкилүче
Вәҗиһматур, гүзәл, чибәр йөзле
Вөҗданнамус(лы)
Г
Габбаскырыс
ГабделбакыйМәңгелекнең (Аллаһның) колы
ГабделбарыйБарлыкка китерүченең (Аллаһның) колы
Габделбәрсүз тыңлаучан кол, хезмәтче
Габделваһаптереклек бирүче, гомер бүләк итүченең (Аллаһның) колы
Габделварисмирас бирүченең (Аллаһның) колы
ГабделвахитБердән-бернең (Аллаһның) колы
ГабделвәлиИзгенең (Аллаһның) колы
ГабделгазизКадерле, хөрмәтле, кодрәтленең (Аллаһның) колы
Габделгазимюгары дәрәҗәленең (Аллаһның) колы
ГабделгалиГали (бөек) колы
Габделгалимукымышлы, белемле кол
Габделганимал-мөлкәтле кол, бай кол
ГабделгафурЯрлыкаучының, кичерүченең (Аллаһның) колы
Габделгаффарбарысын да гафу итүченең (Аллаһның) колы
ГабделәхәтБердән-бернең (Аллаһның) колы
ГабделҗәббарБөек кодрәтленең (Аллаһның) колы
ГабделҗәлилБөек һәм Данлының (Аллаһның) колы
ГабделҗәмилКүркәм, матурның (Аллаһның) колы
ГабделкавиКуәтленең (Аллаһның) колы
ГабделкадыйрКодрәтленең (Аллаһның) колы
Габделкаһһарчиксез көчленең (Аллаһның) колы
ГабделкаюмУяуның (Аллаһның) колы
ГабделкәбирБөекнең (Аллаһның) колы
ГабделкәримЮмарт, Рәхимленең (Аллаһның) колы
Габделкотдусбик изге кол
ГабделлатыйфМөлаемленың колы, мәрхәмәтленең (Аллаһның) колы
ГабделмаликХакимлек итүченең, Боеручының (Аллаһның) колы
ГабделмәҗитДанлының, мактаулының (Аллаһның) колы
Габделмәннанчиксез рәхимленең (Аллаһның) колы
ГабделмөэминМөэмин колы
Габделһадитуры юл күрсәтүченең (Аллаһның) колы
Габделнасыйрярдәм бирүче, яклаучының (Аллаһның) колы
ГабделфәттахАчучының (Аллаһның) колы
ГабделхакХак (Аллаһ) колы
ГабделхаликъЯратучы, барлыкка китерүченең (Аллаһның) колы
ГабделханнанШәфкатьленең колы
ГабделхафизСаклаучы, Яклаучының колы
ГабделхәбибСөекленең (Аллаһың) колы
ГабделхәбирБелекле, хәбәрдар колы
ГабделхәйМәңге үлемсезнең колы
Габделхәкимакыллы, хикмәтле, белемле кол
Габделхәлимяхшы күңелленең (Аллаһның) колы
ГабделхәмитМактаулының (Аллаһның) колы
ГабделшакирШөкер итүче (Аллаһ) колы
ГабдерахманЯрлыкаучы, Гафу итүченең (Аллаһның) колы, Мәрхәмәтленең, Рәхимленең колы
Габдерәззакризык бирүченең, туендыручының (Аллаһның) колы
Габдерәкыйпбарын да күреп торучының (Аллаһның) колы
ГабдерәуфРәхимленең, Кызганучының (Аллаһның) колы
ГабдерәхимРәхимле, Шәфкатьленең (Аллаһның) колы
ГабдерәшидТуры юлдан баручының, барысын да белүченең (Аллаһның) колы
ГабдессабирТүземленең, сабыр итүченең (Аллаһның) колы
ГабдессаматМәңге яшәүченең (Аллаһның) колы
ГабдессаттарГафу итүченең (Аллаһның) колы
Габдессәламисәнлек, сәламәтлек бирүче, коткаручының (Аллаһның) колы
Габдешшәкүрбик шөкер итүченең (Аллаһның) колы
ГабдуллаАллаһ колы
Габит (Габид)гыйбадәт кылучы, табынучы, хезмәт күрсәтүче, кол
Габьгабьата болан, яшьлек
Гавәнәозын хөрмә агачы
Гаделтуры, турылыклы, намуслы
Гаденоҗмах исеме
Гадилтурылыклы, дөрес хөкем итүче, гадел (Адил, Әдил, Азил)
Гаднәноҗмах бакчасының ике сакчысыннан берсе
Газалиантилопа, матур, сөйкемле, зифа буй-сынлы, көчле
Газәлболан (газель)
Газигазават кылучы, сугышчы
Газизхөрмәтле, кадерле, көчле
Гаййадалмаш
Гаййәмбик яхшы хәлдә булучы, яшәүче
ГайсаАллаһ коткара. Пәйгамбәр исеме.
Гакыйльакыллы, акыл иясе
Галәөстенлек, дәрәҗә
Галибөек, олы, югары дәрәҗәле, кыйммәтле
Галиәсгаркече
Галькамәачы җимеш (колоквинт)
Гамәләш, хезмәт, гамәл
Гамидомтылучы, башлык
Гамилэшләүче, хезмәт иясе, эшчән
Гамиртөзек, бөтен, җитеш, чәчәк аткан, бик шәп
Гаммәрныклы, иманлы, күп гыйбадәт кылучы
Гамртереклек, тере булу
Ганбәсәарыслан
Ганҗәдйөзем
Ганибай
Ганнәбйөземле, йөзем сатучы
Гантәрабатыр, кыю
Гарабәагач исеме
Гарабигарәп
Гарифбелүче, танучы, хәбәрдар, укымышлы, акыл иясе
Гарфәҗәхуш исле үлән исеме
Гасилбаллатучы, бал кушучы
Гасимначардан тыючы
Гасыймсаклаучы, тыючы
Гатабүләк
Гатифнечкә хисле, тиз әсәрләнүчән, ягымлы, мәхәббәтле, берәүгә мәхәббәт тотучы, дуслык тарафдары
Гаттарчәчәк суы, хушбуйлар ясаучы
Гатуфбик шәфкатьле, йомшак күңелле
Гаувәмоста йөзүче
Гаүнярдәм, ярдәм итүче
Гаүфарыслан, хуш исле үлән исеме, агач исеме
Гафигафу итүче, кичерүче, сау-сәламәт
Гафифабруйлы, әдәпле, намуслы, гыйффәтле
Гафияттәннең сәламәтлеге, исәнлек-саулык, гафу итүчеләр, кичерүчеләр
Гашиксөюче
Гаязярсулы
Гаянбилгеле, танылган, күзгә күренеп тора торган, ап-ачык
Гаяргайрәтле
Гаяскоткаручы, ярдәм итүче
Гәрәйһәвәслек, теләк, омтылыш, лаеклы булу, кальга
Гизамбөеклек
Гиззәтхөрмәт, көч-куәт
Гомәргомер, яшәү, яшәүчән. Икенче хәлифә исеме
Госмандорфа чебеше. Өченче хәлифә исеме.
Гөлүсгөл булып үс (үсә)
Гыйлаҗдәвалану, дәва, дару, әмәл, чара
Гыйльфанкырыс, таза, куе чәчле
Гыймадтерәк, таяныч
Гыймрантөзек, төзеклек, бөтенлек, мәдәният, цивилизация, прогресс
Гыйрфанаң-белем, мәгърифәт, яктылык
Гыйсансаклаучы, тыючы
Гыйффәтяхшылык, гаделле, сафлык, пакьлек, гөнаһсызлык
Гыясярдәм коткару
Д
Дабирҗитәкче, акыл бирүче, укытучы, тәрбияче
Давыт (Дауд)сөекле, үзенә җәлеп итүче. Пәйгамбәр исеме
Дагыйчакыручы, өндәүче, вәгазьләүче, дога кылучы
ДаниялАллаһ бүләге яки Аллаһның якын кешесе
Даниярбелемле, акылы
Даһизур акыл иясе, алдан күрә белүче, иң югары иҗатчы
Дилдарсөекле, сөелгән, күңелне тоткын итүче, кыю, батыр
Дилияркүңел дусты, күңел сөючесе
Дилфаряктылык чәчүче күңел, акыл
Дилшатшат күңелле
Дильяркүңел дусты, яры
Динисламдин+ислам, ышанып буйсыну
Дәлилтанык, билге, дәлил, исбат итү, юл күрсәтүче, юлбашчы, җитәкче
Дәминяхшыручы, яхшыра торган, көчле, җитез
Дәрисдәрес бирүче, укытучы
Җ
Җәбәләкечкенә тау, ныклы, каты
Җәбирныгытылган, төзәтелгән, төзәтүче, ныгытучы
Җәвидкиң күңелле, юмарт
Җәгъфәринеш, чишмә
Җәләлетдиниң көчле дин тотучы
Җәлилолы дәрәҗәле, хөрмәтле
Җәмалетдиндинне яхшы тотучы
Җәмилматур
Җәрһәдкызу йөрүче, актив
Җәүдәтяхшы сыйфатлы
Җиһангирил ире
Җиһаншаһил шаһы
Җүбәйркечкенә
З
Заимбашлык, җитәкче
Заиркүрешергә килүче, зиярәт кылучы
Закиртелгә алучы, искә алучы, Аллаһны мактап искә төшерүче, зекер итүче
Заһид (Заһит)изге, тәкъва, тыйнак, суфый, аскет
Заһирачык, нур чәчеп, ялтырап торучы, чәчәк атучы, чибәр, матур
Заһретдиндиннең чәчкәсе, кыйммәте
Зарафтапкырлык, матурлык, нәзакәтлек, ягымлы сөйләүче
Заригъигенче
Зарифягымлы, нәзакәтле, чибәр, ягымлы итеп сөйләүче, тапкыр, үткен телле кеше, чәчән
Заррафматур сөйләүче, тапкыр сүзле
Заффарҗиңүче
Зәбирныклы, көчле, куәтле, даһи
Зәетүсеп баручы, артыграк, зуррак, яхшырак
Зәйнетдиндин зиннәте
Зәйнибизәкле, бизәлгән
Зәйтүнзәйтүн агачы, гөле
Зәйфәнозын, хәрәкәтчән
Зәйфәр (Зәйнелфәр)зиннәт иясе
ЗәкәрияАллаһ хәтерләде, Алаһны онытмаучы кеше, Аллаһны зикер итүче. Пәйгамбәр исеме
Зәкиярдәмчел, шәфкатьле, игелекле, зирәк, үткен, сәләтле
Зәмилдус, иптәш, коллега
Зәһиялтырап торган, ачык
Зәһранбик ак, якты йөзле, нурлы
Зәфәрҗиңүче
Зәфәянҗитез
Зәфирярдәм итүче
Зиафәткунакчыллык, ачык йөзлелек
Зиһатпакьлек
Зиннәтбизәк, затлы әйбер
Зиннурнур иясе, нурлы, нур-бизәк
Зирәкүткен акыллы
Зифәнозын
Зиядүсү, арту, күбәю, көчәю
Зиярхаҗ кылучы, зиярәт итүче
Зиятдиндиндар
Зөбәеркөчле, акыллы
Зөлалсаф, чиста, үтә күренмәле, тонык су
Зөлкарнаенкуш мөгезле
Зөлкәфилышаныч иясе
Зөлфәттаң алды, мәхәббәт иясе
Зөлфирөстенлек, артыклык иясе, бөдрә чәчле
Зөфәрҗиңүче
Зүбәйдмай йомарлагы
Зүһәйркечкенә чәчәк, кечкенә бизәк, кечкенә ак йөзле, нурлы
Зүрайкзәңгәр күзле
Зүрканзәңгәр күзле
Зүфәрбатыр, юмарт, башлык
И
Ибраһимхалыклар атасы. Гарәпләрнең һәм яһүдләрнең уртак бабалары Авраам (Абрахам) «Халыклар атасы» исеменнән.
Игъламбелдерү, аңлату, аңлатма
Идрисөйрәнүче, укучы
Изфәннәхәрәкәтчән
Изһаркүрсәтү, ачып салу, белдерү
Икъбалбәхет, уңыш
Илгиз (Илгизәр)ил гизүче, сәяхәтче
Илданил даны, ил мактанычы
Илдарилле, ватанлы, ил башлыгы
Илдусил дусты, илен сөюче
Илдәнурилдә нур, илнең нуры
Илзатил кешесе
Илназил+наз
Илнурил нуры
Илсафил+саф
Илфакилнең пакь, саф кешесе мәгънәсендә
Илфатил дусты
Илһамдәрт, иҗади дәрт, рухлану
Илшатил+шат
Ильяспәйгамбәр исеме
Иманихлас ышану, инану
Имтиязбашкалардан аерылып тору, өстенлек
Ингамнигъмәт бирү, сыйлау, яхшылык итү
Инсафинсафлылык, тәртиплелек, намуслылык
Инфазүтәү, җиренә җиткерү, әшкә ашыру
Инфактуйдырып тору чыгымнары
Иреказатлык, хөрлек
Ирфанаң-белем, мәгърифәт, тәрбия
Иршаттуры юлга кертү, юлбашчылык, җитәкчелек итү, күрсәтмә бирү
Искәндәрирләрне яклаучы
Исламбуйсыну, Аллаһыга буйсыну, күндәмлек, мөслим, мөселман, сәламәт, сау, төзек
ИсмәгыйлАллаһ Үзе ишетә мәгънәсендә
Исрафилкөрәшчел, сугышчан. Фәрештә исеме
Исхаккөлде, ул көләчәк
Ихласкерсез күңел, турылык
Ихсанигелек, яхшылык, ярдәм, булышлык
Ишнуриш+нур
Ишракяктырту, нурландыру, нур
Й
ЙосыфАллаһ тарафыннан арттырылган, өстәлгән, күркәмлек, гүзәллек иясе, пәйгамбәр исеме
К
Кабилкабул итүче
Кабисазур башлы, җитез, актив
Кабишкуй тәкәсе
Кавикөчле
Кавимтуры, төз, дөрес, хак, чын
Кависҗәя
Кадакказык йолдыз
Кадәмадым
Кадимборьшгы
Казыймачуны йотучы
Каидҗитәкче
Каиләйтүче
Каимаяк өстендә булучы
Кайскөч, катылык
Калимсөйләүче
Камалтулылык, өлгергәнлек, һәрьяктан жңтлеккәнлек, кимчелексез, камил
Камәрай
Камилтулы, бөтен, мөкәммәл килгән, һәрьяктан җитешкән
Камусокеан
Канбәрдару үләне исеме
Кандаркирәкле
Кандиллюстра
Карикитап укучы, Корьәнне яттан белүче, борынгы төрки телдә карт (кеше), аксакал
Карибякын, кардәш, туган
КарибуллаАллага якын
Касыймбүлүче, өләшүче, уртаклашучы
Катәдәагач исеме (трагакант)
Кафибулдыклы
Кәбиролуг
Кәгъбмай кисәге, сөт өсте
Кәләдәкаты җир
Кәмаләтдиндинне яхшы тотучы
Кәмальҗитешкәнлек, өлгергәнлек
Кәрамюмартлык, киң күңеллелек, изгелек
Кәрамәтмогҗиза
Кәримхөрмәтле
Кәсирмалы яки туганнары күп булучы
Кәтибязучы, секретарь
Кәүсәляшәүче, көймәнең арткы өлеше
Кәүсәрҗәннәт чишмәсенең исеме, муллык, баллы ширбәт
Кәфилтәрбияче
Кәшифяңалык ачучы, уйлап табучы
Кирамданлы юмарт
Корбанфида кылучы
Корбатякын булу
Котбетдиндин котыбы
Кусәмбүләк бирүче, мал бирүче
Кутбәүлән исеме
Күлсүмтулы битле
Күмәйлкечкенә
Кыямяңадан терелү, аягүрә тору
Л
Латыйфачык йөзле, мөлаем, шәфкатьле, гүзәл, нәфис, шаян, үткен, күңелле
Ләбибакыллы, зирәк
Ләесарыслан, тәм татып караучы
Ләзизтатлы
Ләзимкирәк
Ләйсбатыр, көчле, ныклы, арыслан
Локманкараучы, туйдыручы
ЛотфуллаАллаһның мәрхәмәте
М
Маилавышучы, үзгәрүчән
Максуд (Максут)теләк, ният, омтылыш, максат, теләп, көтеп алынган
Маликбайлык иясе, хуҗа, ил хуҗасы, патша
Маһироста, мастер, һөнәр иясе, җитез, уңган, булдыклы
Маһиянайга мөнәсәбәтле
Маһиярай кебек гүзәл яр
Маннурнур чишмәсе, нурлы, саф сулы чишмә
Мансафинсафлы, тәртипле, турылыклы, гаделлекле
Мансурҗиңүче, өстен чыгучы
Мәбгусвәкил
Мәбрукхуп күрелгән
Мәбрүрмәрхәмәтле, яхшы, диндар, тәкъва
Мәгазсыенучы
Мәгъзүргөзерле
Мәзһәркүренеш, тышкы кыяфәт, күрсәтеп бирү
Мәкъсудомтылыш, теләк, ният
Мәлихсөйкемле, ягымлы, гүзәл, татлы
Мәмлитуп-тулы бәхетле
Мәмнүнразый, шат
Мәһдидөрес юлга өнди
Мәнзилдәрәҗә, өй
Мәнзүмтезмәле, үлчәүле
Мәннәфөстенлек
Мәрванчишмә суы белән тутырылган савыт
Мәргәнаучы, төз атучы, снайпер
Мәргубтелән алынган
Мәрданир егет
Мәрдегалләмкүп укыган ир-егет
Мәрдибатырлык, кьполык, ирлек, егетлек
Мәрдиисламмәрди+ислам
Мәрҗәнәнҗе, коралл, мәрҗән
Мәрзикүңелгә ятышлы, ягымлы
Мәрхәмәт
Мәсгутбәхетле, игелекле
Мәснәвиикелек саны, игезәк, игезәкләрнең берсе
Мәснүншома, тигез
Мәсруршатланган, сөенгән, куанган
Мәүҗүдбар булган, яшәүче
Мәүләвизур белемле
Мәүлүдяңа туган бала
Мәүһәббүләк
Мәүһиббүләк ителгән
Мәүсилочрашучы
Мәүсүкышанырлык
Мәүсуфяхшы сыйфатка ия булган
Мәхбүбсөелгән, яратылган
Мәхдүмостаз, хуҗа, эш бирүче
Мәхмүтмакталган, мактаулы
Мәхмүтбаймәхмүт+бай
Мәхмүтбәкмәхмүт+бәк
Мәхмүтгалимәхмүт+гали
Мәхмүтсолтанмәхмүт+ солтан
Мәхмүтханмәхмүт+хан
Мәхсунныгытылган
Мәхфүзсакланулы, ядь ителгән, күңелгә алынган
Мәшһуршөһрәтле билгеле
Миңабетдиндин атасы
Миңлегали
Миһманкунак
Минһаҗтоткан юл
Минһәлбик юмарт
Минниярярдәм итүче, яхшылык кылучы дус, иптәш
Миргазиизге юлда көрәшүче әмир
Миргазизкадерле әмир
Мирзаҗанзатлы җан
Мисбахлампа, яктырткыч
Мифтахачкьш
Могтәбәрхөрмәтле, мөхтәрәм
Морадтеләк
Морадымтеләгем
Мосаддыйкъраслаучы, хакыйкәтне яклаучы
Мослихтөзәтүче, яхшыртучы, реформа ясаучы
Мостафасайлап алынган, иң саф, башкалардан өстен
Мотыйгъбуйсынучы
Мохлисихлас күңелле, чын дус, самими кеше
Мохтарсайланган, сайлап алынган, ирекле, ихтиярлы, бәйсез
Мохтасаркыскартылган
Мөбарәкбәхетле, уңышлы
Мөбаризсугышчан, көрәшче
Мөбәшширяхшы хәбәр белән сөендерүче, сөенеч китерүче, дин таратучы
Мөбинчын белән ялганны аера белүче, гадел
Мөгавиячакыручы
Мөгаллимөйрәтүче
Мегәббирсөйләүче, төш юраучы
Мөгәззәмкадерле
Мөгыйнярдәмче
Мөдәррисдәрес бирүче
Мөҗәвидтырыш
Мөҗибҗавап бирүче
Мөзәккирискә алучы, зекер итүче
Мөкаддәмалда баручы
Мөкәррәмкадерле
Мөнәсиблаеклы
Мөнәүвәрнур чәчүче
Мөнәүвирнурландырылган
Мөнзирүгетләүче, алда куркыныч барлыкны хәбәр итүче, сак булырга кушучы
Мөнибтуры юл күрсәтүче
Мөниряктыртучы, якты йөзле, нурлы
Мөнисдус, ахирәт
Мөнифозын буйлы
Мөнтәзырзарыгып көтүче
Мерасимдини йолалар
Мөрсилилче
Мөршидҗитәкче, хаклыкка өндәүче, акыл бирүче
Мәсәвитигез
Мөсәлимкилешүчән
Мөсәлифюлдаш
Мөслимислам динендәге кеше, мөселман
Мослихтөзәтүче
Мөстәкыймтугърыльпслы
Мөсфирялтыраучы
Мөфаззалхөрмәтле
Мөхасимдәгъва кылучы
Мөхәммәтмакталган, мактаулы, данлыклы
Мөхәррәмтыелган, ай исеме
Мөхлисихласлы
Мөхсиняхшы мөгамәлә итүче, башкаларга ярдәм итүче, изгелек, яхшылык кылучы
МөшәррәфШәрафәтле
Мөшрифбашлык
МөштәриЮпитер, сатып алучы
Мөъәллифәсәр язучы
МөэминАллаһка инанучы, ислам динендәге кеше, мөселман
Мөяссәруңышлы, җиңел
Мулланур
МусавиМуса яклы
Мусаборынгы яһүд телендәге мешу (бала) сүзеннән ясалган. Пәйгамбәр исеме
МүҗәһидАллаһ юлында тырышучы, сугышчы
Мүкатилсугышчы
Мүһәннәкотлы, котланган
Мүраҗҗәөмет
МүтыйгАллаһка буйсынучы
Н
Надичакыручы, өнди
Надимдус, сердәш, эшнә, тәүбә итүче
Надирсирәк очрый торган (чибәр)
Наҗарбалта остасы
Назаркараш, яхшы күрүче
Назикнәфис
Назилтөшүче
Назиркөләч, тулы йөзле, чәчәк атып торучы
Назифтаза, пакь, чиста, саф
Назыйм (Назим)төзүче, тәртипкә салучы, оештыручы, шагыйрь
Назыйхтазартучы, ерактагы
Наибурынбасар
Наидтирбәлүче
Наилбүләк, буләккә лаек
Намгирисем алучы, дан-шөһрәт казанучы
Наримкадерле, нәфис
Нариманкөчле рухлы, кыю, батыр (сугышчы)
Насихүгет-нәсихәт бирүче, яхшылыкка өндәүче, киңәшле, теләктәш
НасруллаАллаһ ярдәме
Насыйрярдәм бирүче, ярдәмче, аклаучы
Насыйфхезмәтче
Насырярдәм бирү
Нәбиилче, пәйгамбәр
Нәбибакыллы, зирәк
Нәбитүсүче
Нәбиязнәби дусты
Нәбиярпәйгамбәр дусты, юлдаш
Нәгимбәхетле
Нәгыйзьяхшы, гүзәл
Нәгыймбәхет, иминлек, мул тормыш, татлы тәм, ләззәт, нигмәт, йомшак күңелле, бәхетле
Нәгыймнигъмәтләнүче, йомшак
Нәдимсердәш дус, матур сүзле ахирәт
Нәҗаткотылу
Нәҗдәкыюлык, батырлык
Нәҗибзатлы, пакь
Нәҗидкыю, батыр
Нәҗипзатлы, асыл, акыллы, сәләтле, асыл нәселдән
Нәҗметдиндин йолдызы
Нәҗмийолдыз
Нәзилякын, үз, кунак
Нәзиркүркыныч барлыкны алдан кисәтүче, хәбәр итүче
Нәзһәтнамуслык, сафлык, гыйффәтлек
Нәзыйркараучы, күзәтүче
Нәзыйфтаза, пакь
Нәиббал корты, урынбасар
Нәйирачык, үтә күренмәле, нурлы, ялтыраучы, балкучы, яктыртучы, мәгърифәтле, мәдәни
Нәкыйпакь, саф
Нәмирюлбарыс
Нәһәркөн
Нәсимйомшак күңелле, мөлаем, йомшак җил, җиңелчә сулыш
Нәүфәлбүләк, күп бүләк бирүче
Нәфгатьфайда
Нәфигъфайда китерүче
Нәфизабруйлы
Нәфикъфайда, табыш, игелек, кирәкле
Нәфилөстәмә гамәл, бүләк, табыш
Нәфиснәфис, күркәм, чибәр
Нәффәгъкүп файда китерүче
Нәшыйтҗилгер, актив
Нигъмәтбәхет, байлык, бүләк, ашамлык-эчемлек, ләззәт
Низамтәртип, кагыйдә, оешканлык
Ниязихтыяҗ, үтенү, ялвару, теләү, бүләк
Ногманчәчәк, кан төсле
Нократвак көмеш, акча
Носратярдәм
Нурнур, яктылык
Нурбәян
Нурбулат
Нурвахид
Нургали
Нургата
Нуриманиман нуры
Нурисламислам нуры
Нуриханнурлы хан
Нурсәйлнур ташкыны
НуруллаАллаһының нуры
Нуршатнур+шат
Нухтынычлык, ял. Пәйгамбәр исеме
Нүвәйракечкенә чәчәк
Нүгаймкечкенә
Нүмәйркечкенә юлбарыс
Нүсәйбкечкенә туган, кардәш
Нүфәйгкечкенә
Нүфәйлхуш исле үлән (донник)
Ө
Өлфәттатулык, дуслык, бердәмлек, мәхәббәт, өмет
Р
РаббаниАллаһныкы, Аллаһыга гына гыйбадәт кылучы
Рабәхтабыш, кечкенә песигә охшаш хайван
Равириваять сөйләүче, хикәя кылучы
Рагыйбтеләүче
Раҗәөмет
Раҗихиң өстен, иң кулай
Разиканәгать, риза булучы, килешүчән, тактлы, күңелгә ятышлы
Разинбасынкы, тыныч, олылыклы
Разый (Минразый)риза булучы
Раифкызганучы, мәрхәмәтле
Райнурнурлы юл (гомер)
Райянмул итеп сугарылган, тулы
Рамазанүтә кызу, эссе, кызу вакыт, эссе ай, һиҗри елның тугызынчы ае исеме, ураза ае
Рамизтаза, күп хәрәкәтләнүче, акыллы
Раһбәрюл күрсәтүче
Расихтөпле, җитди, ныклы
Расыйхныклы, төпле, белем иясе
Раушан, Рәүшаннур иясе, нур сибүче, нур чәчеп торучы, якты. Раушан исеме ир-атка да, хатын-кызга да кушыла
Рафаһбайлык, муллык, уңайлык
Рафикъиптәш, дус, юлдаш, йомшак күңелле
Рашатакыллылык, дөрес юлга чыгучы
Раянтулы, төз, һәр яктан тулы үсеш алган
Рәдифберәүгә ияреп баручы
Рәҗәпай исеме
Рәҗисораучы, үтенүче, өмет итүче
Рәҗилҗәяүле
Рәҗихиң яхшы, иң өстен, иң алдынгы
Рәзинтыныч табигатьле, басынкы, җитди, ышанычлы, олысымак
Рәимйомшак күңелле
Рәисбашлык, җитәкче, мәрхәмәтле
Рәифкызганучан, мәрхәмәтле
Рәйханзәңгәр чәчәкле хуш исле гөл, рәйхан гөле (базилик)
Рәкыйкнечкә
Рәкыймдатасы куелган, язылган
Рәмзитамга
Рәмизтаза, күп хәрәкәтләнүче, акыллы
Рәсилилче, вәкил
Рәсифнык, таза
Рәүзәтгөл бакчалары, чәчәклекләр
Рәүфбик мәрхәмәтле, йомшак күңелле, кайгыны уртаклашучы
Рәфәгатьюгары дәрәҗә, сан
Рәфиюгары дәрәҗәле, яхшы билгеле
Рәфикъиптәш, дус, юлдаш, йомшак күңелле
Рәхимулла
Рәхмәтулла
Рәхшанякты, ялтыраучы
Рәшатчын юл, тугъры юл, хакыйкать, дөреслек
Рәшиттуры юлдан баручы, батыр, кыю, зирәк кеше, җитлеккән ир-егет
Рибгыйяз туган
Риҗалир-ат
Ризаризалык, риза кеше, карышмаучы
Ризванкүңел хушлыгы, риза булу, канәгатьләнү, оҗмах хезмәтчеләрнең берсенең исеме, җәннәт бакчалары сакчысы
Рифгатьюгары дәрәҗә, мәртәбәгә менү, бөеклек
Рифкатьиптәшлек, дуслык
Ришаттуры юлдан баручы, дөрес юлга чыккан
Риязбакчалар
Рөстәмбик зур, алып гәүдәле. Борынгы Иран фольклорында легендар каһарман, пәһлеван
Рузәлбәхетле, өлешле
Рузибәхетле, ризыклы
С
Сабахиртә
Сабиртүземле, сабыр
Сабитсүзендә нык торучы, чыдам
Сабихякты йөзле, матур
Сабурбик сабыр, үгә түземле
Сагыйркечкенә
Садрикиң күкрәкле
Садыйктугьры сүзле
Садыйрбар булу
Саибхак, дөрес
Саилсораучы
Саимураза тотучы
Саирбаручы, юлчы, тамаша кылып йөрүче, сәяхәтче
Салаватдогалар, мактау
Салахизгелек, яхшылык, тәкъвалык, яраклы булу
Салихизге, яхшы, тәкъвалы, яраклы булу
Самимчын, саф
Самирҗимеш бирүче, җимеш агачы, әңгәмәдәш, гәптәш
Самиттик торучы, әндәшмәүче
Саумансаулык иясе (кеше)
Сафасафлык
Сафисаф, катышсыз, чын, сайланган, эчкерсез дус
Сафиярчын дус, яр
Сафуансафлык, тазалык, ныклы таш, гранит кыя
Сафуатсайланган зат, иң яхшы әйбер
Сахибҗанҗан дусы
Сахилдиңгез кырые
Сахихсәламәт, дөрес
Сахркыя, таш
Сәбитнык, какшамас, ышанычлы
Сәвитөз, тигез, туры, дөрес җитлекле, камил
Сәгадәтбәхет, рәхәтлек, уңыш
Сәгъдибәхетле, бәхет иясе, бәхет китерүче
Сәгыййөгерү, тырышу
Сәгыйдбәхетле, рәхәт яшәүче, мул тормышлы
Сәет (Сәед)башлык, җитәкче, хөкемдар, хуҗа, әфәнде
Сәйдарзатлы, асыл, аксөяк
Сәйфетдиндин кылычы
Сәлахигелек, яхшылык, яраклы, кирәкле булу
Сәләмагач исеме
Сәлимсәламәт, исән-сау, саф күңелле
Сәлмансәламәтләрдән
Сәлмәнсәламәт, исәнсау, нык
Сәлмәтагач исеме
Сәмәрҗимеш
Сәмиюгары дәрәҗәле, кыйммәтле
Сәмигъишетүче
Сәмитдиндә ныклы, нык торучан
Сәмихюмарт
Сәнәгатьәш, һөнәр
Сәнҗәрүткен
Сәһлйолдыз исеме, яхшы холыклы, йомшак
Сәрвәрбашлык
Сәрдаргаскәр башлыгы
Сәүбәнтәүбә кылучы, күп тәүбә кылучы, Аллаһка кайтучы
Сәфәрюл йөрү
Сәфәргали
Сәхауюмартлык, киң күңеллелек
Сәхипдус, иптәш, сердәш
Сәхыйюмарт, киң күңелле
Сәяхсәяхәтче
Сибгатьбулу, Аллаһка якынайтучы әйбер
Сиддыйкдөресне сөйләүче
Симәкйолдыз исеме
Сираҗияктырткыч, шәм, лампа, факел
Сөләйманисән-имин, исән-сау яшәүче. Пәйгамбәр исеме
Сөнгатьосталык
Сөруршатлык, куаныч
Суфигыйбадәтчел, тәкъва
Суфиянначар гонаһ эшләрдән сакланучы
Суфиярсуфи+яр
Суһәйбсары чәчле, аксыл чәчле
Сүмәмәүсемлек исеме
Т
Тавилозын
Тавискош, павлин
Талиббаручы, эзләүче, таләп итүче, шәкерт, студент
Тальхәагач исеме, хуш исле сагызлы акация
Таһирсаф, пакь, гөнаһсыз
Тарафәагач исеме, тамариск
Тарикьйолдыз исеме
Тарифбик юмарт
Тәбдилалмаштыру, үзгәртү
Тәбриккотлау
Тәлгатьтышкы кыяфәт, йөз, матурлык, ямь, күркәмлек
Тәмизартык күрү, аерма
Тәмимозын, камил гәүдәле
Тәузыйхаңлату, төшендерү
Тәүфикътыйнак, әдәпле, тәүфиклы, уңыш, бәхет
Тәхсинныгыту, яхшырту, төзәтү
Тимершаһтимер+шаһ
Туләйхәкечкенә Тальхә
Турайфкечкенә тамариск
Туфәйлкечкенә бала
Ү
Үзбәк
Үкайшюлбарыс баласы
Үсәйдкечкенә арыслан
Үсәр
Үтәбәй
Ф
Фагыйльэшләүче, ясаучы, шөгыльләнүче, эшчән, тырыш
Фазаильяхшы холыклы, инсафлы, намуслы, өстен
Фаздил (Фаздал)яхшы күңел, инсафлы, яхшы сыйфатларга ия күңел
Фазлыйхөрмәтле, лаек, өстен, кешелекле, белемле, аңлы, дәрәҗәле
Фазылөстен, камил, дәрәҗә, абруй, намуслы, кешелекле, белемле, галим
Фазылгаян
Фаизтеләгенә ирешүче, тантана итүче, җиңүче, тулы, муллыклы
Фаикъбашкалардан югары, өстен торучы
Фалихбәхетле, сәламәт яшәүче
Фарисат-менәр, җайдак
Фарсилфарса (иранлы) яки парса (гыйффәтле) сүзенә — ил кушымчасы ялганын ясалган
Фарукяхшы белән яманны бик нечкәлән аера белүче
Фарухшат
Фатихачучы, башлап җибәрүче, яулап алучы, җиңуче
Фатыйнбик үткен, зирәк
Фаязмул, юмарт, нигъмәтне мул итүче
Фәйзирәхимле, юмарт, иркен тормышлы
Фәйсалхак белән батылны аеручы
Фәллахигенче
Фәнгыйлем, белем
Фәнгизфән+гиз
Фәндарфән иясе
Фәндәсфәнгә, белемгә бәйләнешле
Фәндүсфән дусты
Фәнәвилкысха муенлы
Фәнзилфән һәм зөл, зил — «иясе» сүзләре кушылып ясалган исемнәр. «Фән иясе» дигән мәгънәгә ия
Фәнилбелемле, гыйлемле
Фәһимаңлы, зирәк фәһемле
Фәнирире
Фәнисмаяк, яктырткыч
Фәниярфән дусты
Фәннурфән нуры, фән яктылыгы, гыйлем нуры
Фәнүсфонарь, шәм, яктырткыч
Фәрагатьозын, зифа буйлы
Фәрвазочу, һавага күтәрелү
Фәрвәбайлык
Фәргатьсылулык, күркәмлек
Фәрәҗюаныч, сөенеч, хәсрәтгән соң килгән шатлык
Фәриттиндәшсез, бердәнбер, үзенә аерым
Фәрманбоерык
Фәрһадҗиңелмәс, зирәк, тиз төшенүчән
Фәррахшатлыклы, куанычлы, канәгать
Фәрхәтшатлык
Фәрхишатлыклы, куанычлы, канәгать
Фәсихтатлы телле, матур сөйләүче
Фәсхиматур сөйләүче, тәмле телле
ФәтхерахманАллаһының җиңүе
Фәтхиҗиңүгә ирешкән, җиңү яулаучы, җиңү җыры
ФәтхуллаАллаһының җиңүе
Фәүзиҗиңүче, уңыш казанучы, тантана итүче, триумф
Фидаирүзен аямаучы, изге юлда үзен корбан итәргә әзер торучы
Фирдәвес (Фирдәүс)җәннәт, оҗмах бакчасы. Күбесенчә кыз балаларга кушыла
Фирузбәхетле, өстен, нур чәчүче
Фоадйөрәк, калеб
Фуадйөрәк, калеб
Фүдайлкечкенә Фазыл
Фүрһүдарыслан баласы
Х
Хабирхәбәр, белүче
Хадимхезмәтче, ялчы
Хаҗихаҗ кылучы
Хазимкаты, ныклы, тәвәккәл, акыллы, сак, уйлап эш итүче
Хайсәмәюлбарысларның бер төре
Халидмәңге калучы, озын дәвам итүче
Халилякын дус
Халисаеруча саф, чын, һичнәрсә катнашмаган
Хамисбишенче
Хамматмактаучы
Ханнаншәфкатьле, мәрхәмәтле
Харисигенче, сабанчы, сакчы, саклаучы
Харрассакчы
Хасбулатюгары сыйфатлы, булат, сыйфатлы корыч
Хасиятүзенчәлек, үзенә генә хас сыйфат
Хатипүгетләүче, вәгазь сөйләүче, оратор
Хафизсаклаучы, күңелдән ятлаучы, коръәнне яттан белүче, истәлек, хәтер
Хәббәбяраттыручы, сөйдерүче
Хәббәнбик сөекле
Хәбибсөекле, сөелгән, дус
ХәдимуллаАллаһыга хезмәт итүче (гыйбадәт кылучы)
Хәдисвакыйга, яңа
Хәернасяхшы кеше
Хәҗибкапкачы, швейцар, кырый, каш
Хәзимкаты, ныклы, тәвәккәл, уйлап эш итүче
Хәйдарарыслан исеме
Хәйрулла
Хәкимхөкем итүче
Хәлилякын дус, чын дус, хәләл яшәүче, ир
Хәлимсабыр, йомшак, тыйнак, түземле
Хәлифберәүдән соң эшен дәвам итә
Хәмзәүткен, кайнар, дару үләне исеме
Хәмидулла
Хәмитмактаулы, мактауга лаеклы
Хәнзаләачы җимешле үсемлек(колоквинт)
Хәнифтугьры күңелле, чынны сөюче
Хәрамхаҗга яки гумрага ихрамланган кеше
Хәрифиптәш, һөнәрдәш
Хәрмәләхуш исле чәчәкле үсемлек
Хәсәняхшы, чибәр, матур, күркәм
Хәсыйнныгытылган, нык, гыйффәтле
Хәттабузгынчы, урман кисүче
Хәтыйбябык, каты, ныклы
Хәфизсакчы, саклаучы, яттан белүче
Хәфсарыслан баласы
Хибрнәфис, яңа, матур
Хикмәтсер, белем
Хисамсүз көрәштерү, сүз көрәштерүдә жиңү
Хисмәткисү, бүлү, тәвәккәллек
Хөҗҗәтдәлил, факт, ышандыргыч аргумент, хакыйкать
Хөсәенгүзәл, яхшы, ике матурның берсе
Хөснаиң асыл, иң күркәм, тиңсез гүзәл, иң яхшы
Хөснетдиндин күркәме
Хуҗахмәт
Хузәймәкечкенә пальма агачы
Хүбәйбкечкенә Хәбиб
Хүбәйшкечкенә кош исеме
Хүвәйтыйбкечкенә Хәтыйб
Хүзәйфәкечкенә үрдәк
Ч
Чулпантаң йолдызы, Зөһрә (Венера) планетасы
Чынгызбөек, көчле, кодрәтле
Ш
Шакиршөкер итүче, рәхмәт әйтүче, бар булганына риза кеше, рәхмәтле кеше кадерен белүчән
Шамилбетен яхшы сыйфатларны бергә туплаган, үз эченә алган
Шаһинак лачын
Шаһинур
Шаһиткүреп торучы
Шәвәлишәвәл аенда туган
Шәгъбаншәгъбан ае
Шәйбәак чәчле
Шәйбәнак чәчле, айның соңгы төне
ШәйдуллаАллаһ юлында шәһид, корбан булучы
Шәйхаттарислемайлар хуҗасы
Шәйхелислам
Шәкүршөкер итүче, бик канәгать
Шәмгуншәм, яктырткыч
ШәһидАллаһ юлында корбан булучы
Шәһирбик данлыклы, бик атаклы
Шәрифхөрмәтле
Шәүкәткөч, кодрәт, куәт, олылык, бөеклек
Шәфикъшәфкатьле
Шибларыслан баласы
Шиһабатылган йолдыз
Шиһәдкәрәзле бал
Ширгаязярсулы арыслан
Ширданарысландай
Ширзадәарыслан баласы
Шөгаепнурлы. Пәйгамбәр исеме
Шөһрәтдан, данлылык, абруй, репутация
Шүҗәгъкыю
Ю
Юлдаш
Юныспәйгамбәр исеме
Я
Ядъкәристәлек
Язидарттыручы
Якупияреп баручы, артыннан калмаучы. Пәйгамбәр исеме
Яминуң кул, уң булсын, тугърылыкка ант түче
Янтимер
Ярмөхәммәт
ЯсинКоръәндәге бер сүрәнең исеме
Ясирҗиңел
Яхъяяшәүче. Пәйгамбәр исеме
